Tiến bộ xã hội là quá trình thuyết phục lẫn nhau

TS. Cù Văn Trung

TS. Cù Văn Trung, Chủ tịch Hội đồng Quản trị, Công ty Cổ phần Tư vấn và đào tạo giáo dục, cho rằng, giáo dục cần trang bị cho người học những kiến thức, kỹ năng, thái độ... để tham gia tích cực và có trách nhiệm trong một thế giới đang thay đổi từng ngày.

Báo chí nói về Chúng tôi

Diễn đàn doanh nghiệp

Giáo chức Việt Nam

Quân đội nhân dân

Báo Dân Việt

Khởi nghiệp

Những câu chuyện khởi nghiệp thành công giúp truyền động lực cho bạn.

Làm việc 14 -16h một ngày: Giới trẻ hãy cẩn thận

8 lưu ý khi khởi nghiệp ít vốn

Bí quyết khởi nghiệp để thành công

Khởi nghiệp thì nên kinh doanh gì?

Khởi nghiệp là gì? Hiểu đúng về start up và khởi nghiệp

Tiến bộ xã hội là quá trình thuyết phục lẫn nhau

15/01/2026

Quan sát các hiện tượng, sự việc gần đây, chúng ta thấy nổi lên các khuynh hướng, quan điểm, đánh giá của dư luận như sau: có việc được, có việc không, có cái đồng tình, có cái người ta băn khoăn (Về đây bốn cánh chim trời, Nỗi buồn chiến tranh, và một vài cá nhân bất đồng chính kiến bị khởi tố...). Vì vậy, như là một nhà quan sát cuộc sống và nghiên cứu xã hội, tôi cũng chỉ ra một số ý kiến mang tính chất cá nhân. Trước hết, chúng ta cần có sự điềm tĩnh hơn, từ tốn hơn trong việc nhìn nhận, đánh giá về một số vấn đề hiện nay trong xã hội. Tôi đọc được đâu đó rằng, không gian chính trị cũng là do con người thiết kế ra, thể chế chính trị cũng là do con người xác lập, nhận thức đến đâu thì chúng ta xây dựng đến đấy hoặc có độ giãn nở xa hơn nhưng cũng không mường tượng được hết các giới hạn của nó. Tiến bộ xã hội sẽ đến cùng nhận thức của con người trong các hoạt động thực tiễn. Và đấy là quá trình đi tìm kiếm các giới hạn trong sự dàn xếp, phù hợp với năng lực của tất cả các lực lượng trong xã hội.

Trước các thực trạng đan xen về mặt nhận thức trong cộng đồng là không giống nhau thêm vào đó có sự chênh lệch giữa các yếu tố vùng, miền về trình độ dân trí thì sự hài hòa, giữ ở trạng thái cân bằng là điều cần thiết để duy trì sự ổn định và trật tự của xã hội. Luôn luôn tồn tại các trạng thái như: bảo thủ, cấp tiến và trung dung... Vì vậy, tiến bộ xã hội là quá trình thuyết phục lẫn nhau để đi đến những giới hạn của sự hợp lý. Có người sốt ruột thì lo ó, to tiếng và cật vấn trên không gian mạng, có người như những lôcốt của các định kiến xưa cũ và rất khó từ bỏ mốt số giá trị xưa cũ để tiếp nhận những điều mới mẻ, số khác thì thơ ơ, ở giữa, có tính chất trung dung hoặc không mấy quan tâm đến các vấn đề thời sự chính trị của đất nước. Vậy làm sao để chúng ta kiến tạo nên một cộng đồng với không gian lành mạnh, tốt đẹp đồng thời đảm bảo hài hòa lợi ích của tất cả các lực lượng trong xã hội.

Quá trình ấy chỉ có thể là quá trình của sự từ tốn, chừng mực và thuyết phục lẫn nhau về các yếu tố của hợp lý, tiến bộ. Người bộc trực, sốt sắng thì phơi bày các đòi hỏi một cách trực diện, người nóng vội thì chất vấn tay đôi tại thực địa, hiện trường với clip livestream về sự vụ của mình. Số khác thì tìm đến truyền thông báo chí để phán ánh các tâm tư, nguyện vọng nhưng không phải ai cũng có năng lực tiếp cận hoặc thể hiện điều đó. Ở khía cạnh cao hơn thì người ta viết lách văn xuôi, tiểu thuyết hoặc làm thơ để gửi gắm tâm trạng, quan điểm của mình vào đó...

Có muôn vàn cách thức nhưng nếu sử dụng phương pháp không có lợi cho cộng đồng, gây phương hại đến lợi ích chung và bày tỏ với một thái độ lên lớp, thiếu chừng mực đều gây tác dụng ngược. Kiến thức hàn lâm bây giờ nhiều, vượt xa những thứ rêu rao của một số cá nhân la ó trên mạng xã hội về các chiêu bài xưa cũ như một số luận điểm về tự do, dân chủ và nhân quyền...

Tri thức mới bây giờ nằm trong các trường Đại học, ở các Khoa chuyên ngành về chính trị học, luật học, triết học được tìm tòi bởi không ít các học giả có uy tín như chính trị học so sánh, chính trị học phát triển (thể chế chính trị phát triển bền vững; tôn giáo và nhà nước thế tục (GS. Đỗ Quang Hưng); Một số vấn đề về nhân quyền hiện đại (GS. Vũ Công Giao), Kiểm soát quyền lực nhà nước (GS. Nguyễn Đăng Dung)... thì sự khoe chữ, thể hiện sự hiểu biết như một nữ nhân vật mới bị khởi tố gần đây ở Hà Nội chỉ có thể múa may với những người còn hạn chế về tri thức của khoa học xã hội.

Trong xã hội hiện đại, chúng ta nhấn mạnh tới các cách thức nhằm thuyết phục lẫn nhau trên tinh thần xây dựng và đạo đức nhân văn để làm sao tìm kiếm các không gian hợp lý của con người trong đời sống xã hội. Sự hướng dẫn của những người hiểu biết về phương pháp, cách thức là tiên quyết đồng thời có sự nâng đỡ, tạo điều kiện của lực lượng có thẩm quyền như bệ đỡ và bảo trợ chính trị cần thiết. Chúng ta phải làm sao để có một cộng đồng bớt các to tiếng, đòi hỏi thái quá và khoe chữ. Đó là những yêu cầu thiết thực, các vấn đề liên quan đến lợi ích thiết thân của số đông với một thái độ từ tốn, thủ thỉ. Sự “vỗ vai nhau” làm mềm hóa tất cả các đối tượng từ người phản ánh đến chủ thể được nghe.

Và khi mọi người thấy một cộng đồng mang tính chất xây dựng như thế, đúng là các cá nhân tiên tiến nên làm như vậy thì các bức tường, không gian xã hội sẽ tự được gian nở, nới rộng. Đó là hành trình con người vượt qua các giới hạn, thuyết phục lẫn nhau về các chỉ giới cho sự cần thiết để phát triển khi nó đến các điểm tới hạn hay hạn chế trên con đường kiến tạo tương lai. Tóm lại, chúng ta không được chống lại con người, không được chống lại bất cứ ai vì suy cho cùng đó là cũng là những nhận thức của cộng đồng chúng ta đã thiết lập ra. Sự thuyết phục lẫn nhau vì mục tiêu tiến bộ xã hội nếu diễn ra trong trạng thái âm thầm, thủ thỉ làm con người chúng ta nhân văn, đẹp đẽ và duyên dáng hơn.